Złotożółte, soczyste i tak kwaśne, że na samą myśl o nich zaciskasz usta – cytryny! Słynny cytat z Goethego w przekładzie Mickiewicza: „Znasz-li ten kraj, gdzie cytryna dojrzewa” to niejedyny powód, dla którego owoc ten budzi tęsknotę za słoneczną Italią. Kojarzy się z nią także jego słodko-kwaśny smak, który znamy choćby z włoskiego likieru Limoncello. I choć cytryny nieodzownie przywodzą na myśl wspomnienie włoskich wakacji, dziś stanowią też podstawowy element naszej rodzimej diety. Odkryjemy przed tobą tajemnice, jakie skrywa w sobie ta żółta bomba energetyczna.

Cytryny należą do owoców cytrusowych i rosną w klimacie subtropikalnym. Owoce rozwijają się na wiecznie zielonych, kolczastych drzewach, które mogą kwitnąć przez cały rok, dając nawet cztery zbiory rocznie. Cytryna pierwotnie pochodzi z Indii i Pakistanu. Przypuszczalnie powstała w wyniku krzyżowania w uprawie cytronu z pomarańczą kwaśną. Z pomocą krajów arabskich żółty owoc rozprzestrzenił się od Bliskiego Wschodu po region śródziemnomorski, by około roku 1150 zadomowić się również w Hiszpanii i Włoszech. Kolumb przetransportował cytrynę przez Atlantyk na Haiti. Dziś jej największymi producentami są Indie, Argentyna, Chiny, USA, Turcja, Hiszpania i Włochy. Ze względu na warunki wzrostu ilość cytryn dostępnych w sprzedaży jest stała przez cały rok. Zalecamy jednak, by kupować je zimą – wtedy bowiem owoce te są szczególnie pełne smaku.

Limonka czy cytryna?

Gdy cytryny nie są akurat dostępne, od czasu do czasu sięgamy po prostu po limonkę. A jaka jest właściwie różnica między nimi? Cytryny i limonki to różne rodzaje owoców cytrusowych. Oba jednak wykorzystuje się bardzo podobnie. Jedną z ich cech wspólnych jest to, że obydwa owoce podkreślają inne smaki. To dlatego cytrusy podawane są także do kotletów i ryb, ich soku zaś można używać do przyprawiania lekkich sosów. Limonki i cytryny różnią się jednak wyglądem, składem oraz smakiem. Limonka zawiera około dwa razy więcej soku niż cytryna, a jej smak, choć też kwaśny, jest delikatniejszy niż jej żółtego krewniaka. Poza tym obie są wyjątkowo wyraziste, co czyni z nich bardzo popularny składnik koktajli, takich jak Caipirinha. Limonka do prawidłowego rozwoju wymaga tropikalnych obszarów uprawnych i jest bardziej wrażliwa na zimno niż cytryna, dlatego w sprzedaży często dostępne są jej owoce sprowadzone np. z Ameryki Południowej czy Meksyku.

Cytryny i limonki różnią się nie tylko kolorem.

Kwaśna cytryna – skwaszona mina

Któż nie zna tego z dzieciństwa? Ten charakterystyczny grymas wykrzywiający twarz po ugryzieniu plasterka cytryny lub słodko-kwaśnych żelków ze szkolnego sklepiku… A pamiętasz, jak po takim przysmaku błyskawicznie rósł ci apetyt? Już starożytni mawiali, że to, co kwaśne, pobudza łaknienie – i mieli rację. Kwaśne pokarmy stymulują bowiem produkcję śliny i procesy trawienia. Być może zwróciłeś kiedyś uwagę, że podawane w ramach przystawek tapas czy dressingi do sałatek mają często kwaskowy smak? Teraz wiesz już dlaczego.

„Gdy życie daje ci cytryny…”

…zrób z nich środek czyszczący! Cytryna to nie tylko mała bomba odżywcza, ale też doskonałe antidotum na domowe utrapienia. Kwasowość cytryny sprawia, że idealnie nadaje się ona do czyszczenia jako łazienkowy odkamieniacz, dzięki któremu krany i lustra odzyskują swój blask. Tym wszechmocnym cytrusem usuniesz nawet osad z czajnika. Po prostu włóż do środka plasterki owocu, zalej je wodą i pozostaw miksturę na noc. To nie przypadek, że tradycyjne środki do czyszczenia często pachną jak cytryna. Owoce te bowiem neutralizują nieprzyjemne zapachy. Jeśli włożysz przekrojoną na pół cytrynę do lodówki, niechciane wonie znikną.

Cytryny to także świetni domowi pomocnicy.

Czy cytryna jest źródłem witamin?

Charakterystycznym składnikiem cytryny są wysoko skoncentrowane kwasy owocowe, zwłaszcza kwas cytrynowy. Te jasnożółte owoce zawierają również duże ilości witaminy C (51 mg w 100 g). Z tego względu uznawane są za bardzo zdrowe i pomocne w walce z zimowym przeziębieniem. W rzeczywistości istnieją inne owoce i warzywa, które zawierają o wiele więcej witaminy C, jak np. rokitnik czy papryka. Cytryna to jednak nadal dobre źródło tej witaminy.

Przechowywanie cytryn

Jeśli chodzi o przechowywanie, cytryny są prawdziwymi wirtuozami przetrwania. Przede wszystkim mogą utrzymywać się na drzewie przez kilka miesięcy bez żadnego uszczerbku na jakości. Ponadto można je przechowywać w niskich temperaturach – ok. 10°C – i w warunkach wysokiej wilgotności – ok. 90% – nawet do 9 miesięcy po zbiorach.

Owoce cytrusowe nie mają szczególnych wymagań również pod względem przechowywania w domu. Cytryny mogą leżeć w lodówce w 7°C nawet przez miesiąc. Pokrojone cytryny najlepiej jest włożyć do metalowego lub szklanego naczynia i przechowywać je w chłodnym miejscu, tak by uniknąć przesiąknięcia innymi zapachami i wyschnięcia owoców. Następnie cytrynę należy jak najszybciej zużyć.

Przepisy i wskazówki dotyczące przygotowania

Możliwości są niemal nieskończone, ponieważ cytryna podkręca smak każdej potrawy: czy to w postaci soku, dodającego wyrazistości napojom i dressingom, czy jako cały owoc na cytrusową marmoladę lub też w roli naturalnego przeciwutleniacza, który zapobiega brązowieniu owoców. Dzięki gorzko-kwaśnej nucie cytryny uwydatniają również smaki innych składników. Oprócz popularnego połączenia z rybą albo kotletem możesz też więc dodać sok cytrynowy do tajskiego curry lub doprawić kroplą soku zupę krem z dyni.

Nie tylko jednak sok z cytryny wykorzystuje się szeroko w branży cateringowej. Popularna jest także skórka cytrynowa. Ze względu na wysokie stężenie cytrusowych olejków eterycznych w porach skórki ta część owocu ma niezwykle mocny zapach, dlatego stosuje się ją do aromatyzowania herbaty oraz ciastek. Oczywiście możesz użyć zwykłej tarki, by zetrzeć delikatną żółtą warstwę cytrynowej skórki. Łatwiej to jednak zrobić specjalną skrobaczką – efekt będzie wówczas dużo przyjemniejszy dla oka. Jeśli chcesz wykorzystać skórkę w kuchni, ważne, by użyć owoców organicznych, gdyż są one niepryskane.

Sok cytrynowy w dżemie?

Najlepszy okres, by zakonserwować owoce, to późne lato i jesień. Większość osób stosuje żelatynę w proszku, którą możesz kupić w postaci gotowej do użytku. Oprócz cukru zawiera ona substancję żelującą – pektynę – i czasem konserwanty. Niektóre owoce o bardzo niskiej zawartości kwasów (np. truskawki) potrzebują nieco pomocy w zastygnięciu przy użyciu odrobiny soku cytrynowego. Nie tylko przyczyni się on do uzyskania idealnie stężonego dżemu czy marmolady, lecz również nada twoim domowym przetworom wyśmienicie świeży, kwaskowy posmak.

A oto mała wskazówka dotycząca wyciskania. Najwięcej soku uzyskasz z cytryny mającej temperaturę pokojową, a nie takiej wyjętej prosto z lodówki. „Przewałkuj” cytrynę, dociskając ją stanowczo do gładkiej powierzchni, a potem przekrój i wyciśnij.

Późnoletnie orzeźwienie: cytrynowy spritz

Jeśli byłeś niedawno we Włoszech, być może słyszałeś o tym modnym drinku – cytrynowym spritzu. Ta orzeźwiająca mieszanka musującego Prosecco i kwaśnych cytryn przywołuje klimat wakacyjnych wspomnień, nawet jeśli delektujesz się nim, siedząc wygodnie na własnym balkonie. Jak przygotować tego drinka w domu?

  • Połówkę cytryny podziel na cztery części.
  • Umieść cząstki cytryny w szklance razem z kostkami lodu.
  • Dodaj 0,4 cl likieru Limoncello.
  • Wlej do szklanki Prosecco.
  • Udekoruj drinka liściem cytryny lub mięty.

A może ciepła herbata?

W późniejszych miesiącach roku gorąca herbata może się przydać bardziej niż Prosecco. W tym zimnym okresie cytryna okazuje się rycerzem w lśniącej zbroi, przybywającym pod postacią gorącej herbaty cytrynowej. Herbata działa korzystnie w każdej sytuacji, ale uważaj, by nie przyrządzić jej w nieodpowiedni sposób. Cytrynę „na gorąco” ceni się głównie ze względu na zawartą w jej soku witaminę C, która ma wzmacniać układ odpornościowy. Witamina ta jest jednak bardzo wrażliwa na wysokie temperatury. Upewnij się więc, by przygotowując herbatę, dodawać sok cytrynowy dopiero wtedy, gdy woda przestygnie i ma letnią temperaturę.

Cytryna to także świetne dopełnienie smaku ryb i owoców morza.

Czy zielone cytryny są niedojrzałe?

Pomysł, że cytryny są zawsze żółte, to wielkie nieporozumienie. Dojrzałe cytryny zrywa się latem, gdy są jeszcze zielone. W rolnictwie konwencjonalnym owoce po zebraniu spryskuje się etylenem, by przybrały jasnożółty kolor. Tylko w przypadku zbiorów jesienią cytryny są już żółte w chwili zerwania z drzewa. Dzieje się tak w wyniku większych różnic temperatur między dniem a nocą, które powodują usuwanie zielonego barwnika roślinnego, chlorofilu. Dlatego też, zwłaszcza w przypadku owoców organicznych, nie musisz się martwić, jeśli cytryny są wciąż zielone. W rolnictwie organicznym stosowanie etylenu po zbiorze owoców jest niedozwolone.

Czy używasz cytryny jako domowego środka do czyszczenia? Czy też ograniczasz się do wykorzystania jej w kuchni? Podziel się z nami swoimi ulubionymi recepturami. Możesz też śmiało udostępnić ten artykuł na Facebooku.